Qhiwar

Qhiwar llaqtaqa pichqa sayayuqmi: Quchakunka, Krus Kunka, Wanquqala, Warmillaqta, Sirqupata (barriyu nisqakuna), Llawlliru (sapsi, anexo nisqa). Kimsa waranqa runayuqmi, qanchis waranqa hiqtaryayuq.

Ñawpa pacha Pampa Qhiwar llaqtapi kimsa kurakas kawsarqanku: Apu Chillka, Apu Qhuqru, Apu Hump'iri. 20 ñiqin pachakwatap qallarisqanpis asindadukunas hamurqanku runakunap allapanta qichuspa. Chaywanpas, Piruwpa kamachinan (Augusto Leguía) 14 ñiqin inti raymi killapi 1929 watapi Qhiwar ayllu llaqta riqsirirqanmi. 1964 watapi Qhiwarniyuq runakuna allpankunata tiyapuykacharqankus mana aypaspa. 1973 watapitaq general Velascop llamk'aqninsi asindaduta qarqurqan allpankunata runakunaman kutichispa. Chayrayku 2001 watapi Qhiwar runakuna Velascopaq wank'atas churarqanku.

Iskay primaria yachay wasiyuqmi. Huk yachay wasiqa 1920 watamantas kan, huktaq 1963 watamantas. Chay yachay wasikunapiqa kastilla simillapis yacharqanku. Kunantaq iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqatam yaykuchiyta munanku.

Qhiwartaqa huk rimay k'uskiykuymantam riqsisqa llaqta. Chaypi qhichwa yachachiq Nereo Aqules Hancco Mamani sutiyuq runa yachay wasinpi yachaqaqkunap rimayninmanta, kastillanuchayninmanta k'uskiykurqan. Runakunaqa qhichwa simitam rimanku. Wakin llaqtakunapi hinaqa, Qhiwar llaqtapipas wawakuna astawantaq kastilla simitam rimanku.

Kaypipas qhaway

Pukyukuna

Hawa t’inkikuna

	Qusqu suyu
	Uma llaqta: Qusqu
	Puruwinsiyakuna: Anta • Aqumayu • K'anas • Khallka • Kiskachay • Killapampa • Paruru • Pawqartampu • Qanchi • Qispiqanchi • Qusqu • Urupampa
	Amachasqa sallqa suyukuna: Machiqinqa ayllu llaqta risirwa • Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu • Manu mamallaqta parki • Megantoni mamallaqta willkachasqa • Utishi mamallaqta parki
	Urqukuna: Akichwa • Alqamarinayuq • Amruqa • Anqasqucha • Apu Qañakway • Apuy Padreyoc • Awsanqati • Awsanqati (Sayapata) • Ayakachi • Bonanta • Chakiriyuq • Chawpimayu • Chikun • Chimpulla • Chinchina • Chuqisapra • Chukitakarpu • Chumpi • Ch'uñuna • Grau‎ • Halanikuna • Halanquma • Hapu Punta • Hatun Allpapata • Hatun Uma • Hatunkampa • Hatunñanu Punta • Iskina • Iskupitani • Kampalla • Kimsachata • Kisuq'ipina • Kiswar • Kunka • Kuntur Ikiña • Kunturquta • Kunturwachana • Markuni • Millu • Muskaya • Muyuq • Ninaparaqu • Pachanta • Padreyoc • Palkay • Panta • Pantipata • Pitusiray‎ • Puka Puka • Puka Punta • Pumanuta • Pumasillu • Pumawank'a • Q'umirqucha • Qallanqati • Qhapaqsaya • Qillqa (Qusqu) • Qiluqanuqa‎ • Qullpa Ananta • Qullqi •Qullqip'unqu • Quriwayrachina • Quyllurpuñuna • Quysupakana • Saksarayuq • Sallqantay • Sallqantay (Qispiqanchi) • San Braulio • Santa Katalina • Sasawini • Sawasiray • Sinaqara • Suqchupampa Suray • Takusiri • Tukarway • Uqhupampa • Walawantay • Wamantay • Waqay Willka • Wasaqucha • Wayanay • Waykintani • Wayna Pikchu • Wayruru Punku • Wila Jaqhi • Willka Wiqi • Wisk'achani • Yanaqaqa • Yana Urqu • Yayamari - Wallakuna: Willkanuta walla • Willkapampa walla • Raya walla • Urupampa walla
	Quchakuna: Amayani qucha • Aqupiya qucha • Asnaqucha • Lankilayu • Lukri qucha • Pampamarka qucha • Pichqaqucha • Piuray qucha • Pumaqanchi qucha • Q'illuqucha • Sinkrinaqucha • Siwinaqucha • Urqus qucha • Wakarpay • Waypu qucha • Yanaqucha
	Mayukuna: Apurimaq mayu • Inampari mayu • Pinchimurumayu • Willkamayu
	Runa llaqtakuna: Amarakaeri • Ashaninka • K'ana • Machiqinqa • Piru • Qhichwa • Qhichwa • Q'irus • Yurakari
	Qusqu suyupi rimaykuna: ashaninka • arawaka • harakmbet • kastilla • machiqinqa • qhichwa
	Mawk'a llaqtakuna: Chinchiru • Chuqik'iraw • Huch'uy Qusqu • Machu Pikchu • Muray • Muyuqmarka • Q'inqu • Qurikancha • Raqch'i • Rusaspata • Saksaywaman • Tampumach'ay • Tarawasi • Tipun • Wamanmarka • Wayna Pikchu • Willkapampa • Ñusta Hisp'ana

	Suyukuna (Piruw)
	Amarumayu · Anqash · Apurimaq · Ariqipa · Ayakuchu · Ika · Kashamarka · Lampalliqi · Lima · Luritu · Mayutata · Muqiwa · Pasqu · Piwra · Punu · Qispi Kay · Qusqu · San Martín · Sunin · Taqna · Tumpis · Ukayali · Wankawillka · Wanuku