Qusqu suyu

Wikipediamanta

Qusqu suyu
Saywitu	Wallqanqa
	Unancha
.
Mama llaqta	Piruw
Tinkurachina siwikuna	11º 13´19" S, 72º 59´52" y 73º 57´ 45" W
Pruwinsyakuna	13
Distritukuna	108
Uma llaqta	Qusqu
Simikuna	Qhichwa simi; kastilla simi
Runakuna	1.208.689
Runa ñit'inakuy	16,79 runak./km²
Hallka k'iti kanchar	72.104,41 km²
Hanaq kay	6 372 m (Awsanqati (max.)
Kamasqa wata	18-IV-1822.
Umalliq	Hugo Gonzáles Sayán
Karu rimay yupay	+84
Pacha suyu
Llika tiyanan	[www.]

Qusqu suyu nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qusqu llaqtam.

Yuyarina 1 Allpa saywachi 1.1 Hatun urqukuna 1.2 Hatun mayukuna purimuq mayukunawan 1.3 Hatun quchakuna 2 Chiriqunuy 3 Flora Faunapas 4 Pulitika Rakiy 5 Runakuna - Simikuna - Runa llaqtakuna 6 Wiñay kawsay 7 Karu puriy 8 Yachay tarpuy 8.1 Raymikuna 8.2 Simi kapchiy 8.3 Kapchiy 8.4 Taki kapchiy 8.5 Aranwa 8.6 Tusuy 8.7 Kurku kallpanchay 8.8 Maki kapchiy 8.9 Hatarichiy 8.10 Wayk'uy 9 Yachaychiy 10 Suyupi paqarisqa runakuna 11 Musiku 12 Apaykachana 13 Iñi 14 Hawa t'inkikuna 14.1 Churupampa – Piluta hayt'aq warmikuna

[allichay] Allpa saywachi

• Q'asakuna: Chimpuya (5.150 m) (Qanchi) - Walla-Walla (4.280 m) (Qispiqanchi) - Waylla Apachiqta (4.700 m) (Chumpiwillka) - Raya q'asa (4.313 m) (K'anas) - Yuraqq'asa (4.300 m), Sirapata (3.250 m)
• Mayu punkukuna: Mayniki, Timpya (500 m) (Kumbinsyun pruwinsyapi).

[allichay] Hatun urqukuna

Urqu	Hanaq kay	Urqukuna	Pruwinsya	Distritu
Awsanqati	6.372 m	Willkanuta	Qispiqanchi Qanchi	Uqunqati Pitumarka
Sallqantay	6.271 m	Willkapampa	Urupampa Urupampa Kumbinsyun Anta	Machu Pikchu Ullantaytampu Santa Teresa Limatampu
Qullpa Ananta	6.110 m	Willkanuta	Qispiqanchi	Uqunqati
Chumpi urqu	6.106 m	Willkanuta	Qispiqanchi Qispiqanchi Qanchi	Uqunqati Markapata Pitumarka
Alqamarinayuq	6.102 m	Willkanuta	Qispiqanchi	Uqunqati
Kimsaurqu	6.093 m	Willkanuta	Qispiqanchi Qanchi	Uqunqati Pitumarka
Amruqa	6.049	Willkanuta	Qispiqanchi Qanchi	Markapata Pitumarka
Waqaywillka	5.682 m	Willkapampa

[allichay] Hatun mayukuna purimuq mayukunawan

Apurimaq mayu	Willkamayu	Pilupata mayu	Markapata mayu
Kachimayu	Willkamayu	Mayutata	Arasa mayu
Liwitaka mayu	Yanatili mayu	Q'irus mayu	Nusinisqatu mayu
Wililli	Yawiru	Paluma	Kamanti mayu
Santu Tumas mayu	Mapachu mayu	Tunu mayu	Asulmayu
Pampakuna mayu	Timpya mayu		Suqapata mayu
Willawirhin mayu	Kamisiya mayu
Chirumpiari mayu	Picha mayu
Pichari mayu

Pukyu: CTAR CUSCO - GRPPDI

[allichay] Hatun quchakuna

Qucha	Pruwinsya	Distritu	Hanaq kay	km²
Siwinaqucha	Qanchi	Chiqakupi	4.865 m	265.40
Pumaqanchi	Aqumayu	Pumaqanchi	3.660 m	276,70
Lankilayu	K'anas	Lanki	3.960 m	477,70
Asnaqucha	Aqumayu	Musuqllaqta	3.760 m	33,00
Pampamarka qucha	K'anas	Pampamarka	3.800 m	76.50
Machuqucha	Chumpiwillka	Santu Tumas	4.675 m	95.20
Lukri qucha	Qispiqanchi	Lukri	3.170 m
Wakarpay	Qispiqanchi	Lukri	3.170 m
Urqus qucha	Qispiqanchi	Urqus	3.180 m
Waypu qucha	Urupampa	Chinchiru
Piuray qucha	Urupampa	Chinchiru
Aqupiya qucha	Aqumayu

[allichay] Chiriqunuy

[allichay] Flora Faunapas

• Manu mamallaqta parki
• Utishi mamallaqta parki

[allichay] Pulitika Rakiy

Chunka kimsayuq pruwinsyanmi kan.

Pruwinsya	Uma llaqta
Anta	Anta
Aqumayu	Aqumayu
Chumpiwillka	Santu Tumas
K'anas	Yanawqa
Khallka	Khallka
Kiskachay	Yawri
Kumbinsyun	Khillaypampa
Paruru	Paruru
Pawqartampu	Pawqartampu
Qanchi	Sikuwani
Qispiqanchi	Urqus
Qusqu	Qusqu
Urupampa	Urupampa

[allichay] Runakuna - Simikuna - Runa llaqtakuna

Qusqu suyupiqa Qusqu-Qullaw runasimitam rimanku.

[allichay] Wiñay kawsay

[allichay] Karu puriy

Huk karu purinakuna, karu purina mawk'a wasichasqakuna :

• Aqumayu pruwinsyapi :
  • Tawa quchakuna (Qusqu: 107 km): Pumaqanchi qucha, Aqupiya qucha, Asnaqucha, Pampamarka qucha (Qusqu:
• Anta pruwinsyapi:
• Khallka pruwinsyapi:
  • Khallka llaqta (Qusqu: 50 km); Huchuy Qusqu raqaykuna; Machakancha armakuna; Minasmuqu; urqukuna: Pitusiray, Sawasiray.
  • P'isaq llaqta; Willka qhichwa; qhuta; intiwatana; pata patakuna
• K'anaspi:
  • Qiswa chaka (Qusqu: 143 km) (Q'iwi distritupi)
• Qanchipi:
  • *Raqch'i (Wiraqucha) Qanchi pruwinsyapi (Qusqu llaqtamanta 112 km karum)
• Chumpiwillkapi:
• Qusqu pruwinsyapi:
  • Qusqu: Plaza de Armas
  • Qusqupi inlisyakuna:
    • Qusqu katidral
    • Compañía de Jesús inlisya (1571 watamanta, Plaza de Armas)
    • San Blas inlisya
    • La Merced inlisya kunwintupas (1657 watamanta, Calle Mantas)
    • Santa Catalina inlisya kunwintupas (1605 watamanta, Calle Santa Catalina Angosta)
    • San Francisco inlisya kunwintupas (1645 watamanta, Plaza San Francisco)
    • San Pedro inlisya (1668 watamanta)
    • Santa Clara inlisya munastiryupas (1558 watamanta, Alameda de Santa Clara)
    • Qurikancha / Santo Domingo inlisya kunwintupas
• Tampumach'ay (Qusqu: 9 km )
• Puka Pukara (Qusqu: 7 km)
• Q'inqu (Qusqu llaqta: 6 km karum)
• Saksaywaman (Qusqu: 6 km )
• Kiskachaypi:
• Kumbinsyun pruwinsyapi:
  • Khillaypampa (Qusqu: 230 km)
  • Chuqik'iraw ( (Qusqu: 90 km, Awankay: 123 km, Cachora: 30 km), (Awankay pruwinsyapi), Inka llaqta
• Paruru pruwinsyapi:
• Pawqartampu pruwinsyapi: - (Pawqartampu)
  • Kimsatawa / Kimsa Krus / Kimsa chakana (Tres Cruzes) (Qusqu: 109 km) Manu mamallaqta parkipi qhawana
• Qispiqanchipi: - (Urqus)
  • Urupisa (Qusqu: 24 km
  • Pikillaqta (Qusqu: 38 km)
  • Rumiqullqa
  • Antawaylla (Qusqu: 45 km); 1580 watamanta inlisya;
  • Tipun (Qusqu: 25 km), 3.316 m; Intiwatana Pukutuyuj, Pukara, Muqu Krus, Pitupukyu ayamarka, Hatun Wayq'u.
• Urupampa pruwinsyapi:
  • Machu Pikchu
  • Willka Qhichwa
  • Urupampa llaqta (Qusqu: 78 km)
  • Chinchiru llaqta (Qusqu: 28 km); Chinchirup mawk'a wasichasqankuna; inlisya; raqaykuna;Quchakuna: Waypu qucha, Piwray qucha; Urqukuna: Sallqantay, Waqaywillka, Pumasillu, Chichun
  • Llaqtapata (Qusqu: 50 km; Machu Pikchu: 4 km)
  • Maras llaqta (Qusqu: 48 km); Maraspa kachi-kachin (Maras: 10 km);
  • Muray (Qusqu: 53 km; Maras: 9 km)
  • Yukayllaqta (Qusqu: 78 km)
  • Ullantaytampu (Qusqu: 97 km)

[allichay] Yachay tarpuy

[allichay] Raymikuna

• Inti Raymi
• Simana Santa
• Quyllur Rit'i
• Santurantikuy

[allichay] Simi kapchiy

[allichay] Kapchiy

[allichay] Taki kapchiy

[allichay] Aranwa

[allichay] Tusuy

• Mallkiruna, Mamala, Kiska Qipi, Usha Qasu, Uqatarpu, Qillupisqu, Pawqartampu, Tarpu, Sunturpawqar, Kumillu, Albazu / Negrillo, Sargentu / Wiphala, Ukuku, Chhallalla Phallchay, Warmipusay, Yunkay

[allichay] Kurku kallpanchay

[allichay] Maki kapchiy

[allichay] Hatarichiy

[allichay] Wayk'uy

[allichay] Yachaychiy

• Wawa wasikuna : 2.008
• Huch'uy yachay wasikuna: 1.743
• Chawpi yachay wasikuna: 399
• Yachay sunturkuna

[allichay] Suyupi paqarisqa runakuna

Qillqaqkuna:

• Andrés Alencastre Gutiérrez (Killku Warak'a), qillqaq
• Washington Delgado, qillqaq
• Inka Garcilaso de la Vega, qillqaq

[allichay] Musiku

• Karu puriy
• Qhuya: Anta
• Allpa llamk'ay

[allichay] Apaykachana

• Qusqu - Lima 1.153 km
• Qusqu - Ayakuchu 597 km
• Qusqu - Ariqipa 623 km
• Qusqu - Punu 389 km

[allichay] Iñi

[allichay] Hawa t'inkikuna

• Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu Qullaw Qhichwa Simipi (Liwru online pdf)

[allichay] Churupampa – Piluta hayt'aq warmikuna

• Churubamba – Pelota qaytaq warmikuna (Tiliwisyun Alimanya 27-5-2006)
• Fulbito à Churubamba/ Fotokuna
• Las campeonas de los Andes

Suyukuna (Piruw)
Amarumayu | Anqash | Apurimaq | Ariqipa | Ayakuchu | Hunin | Ika | Kashamarka | Lampalliqi | Lima | Luritu | Mayutata | Muqiwa | Pasqu | Piwra | Punu | Qispi kay | Qusqu | San Martín | Taqna | Tumpis | Ukayali | Wankawillka | Wanuku

Kay qillqasqaqa ancha huch'uyllam kachkan. Wikipidiyata yanapayta munaptiyki hatarichinam atichkan This article is a stub. You can help by expanding it. || Este artículo aún es un esbozo. Puedes ayudar expandiéndolo.