Apurimaq suyu

Wikipediamanta

Apurimaq suyu
Awankay (Apurimaq suyu)
Saywitu	Wallqanqa
	Unancha
.
Mama llaqta	Piruw
Tinkurachina siwikuna
Uma llaqta	Awankay
Pruwinsyakuna	7
Distritukuna	77
Simikuna	qhichwa simi, kastilla simi
Runakuna	438.782 (2007 watapi)
Runa ñit'inakuy	~ 21 runak./km²
Hallka k'iti kanchar	20.875 km²
Hanaq kay	5.331 m (aswan hanaq)
Kamasqa wata	28 ñiqin ayriway killapi 1873 watapi
Umalliq	David Salazar Morote
Karu rimay tuyru	+83
Pacha suyu
Qhichwa simipi llika tiyanan	[www.]
Apurimaq suyup pruwinsyankuna

Apurimaq suyu nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Apurimaq suyupiqa Qusqu-Qullaw rimaytam, Chanka runasimitapas rimanku. Uma llaqtanqa Awankay llaqtam.

Yuyarina 1 Allpa saywachi 2 Chiriqunuy 3 Flora 4 Fauna 5 Pulitika Rakiy 6 Wiñay kawsay 7 Runakuna 8 Simikuna 9 Musiku 10 Yachay tarpuy 10.1 Suyupi paqarisqa runakuna 10.1.1 Simi kapchiy 10.1.2 Taki kapchiy 11 Karu puriy 12 Raymikuna 13 Yachachiy 14 Suyupi paqarisqa runakuna 15 Apaykachana 16 Iñi 17 Pukyukuna 18 Hawa t'inkikuna

[allichay] Allpa saywachi

• Amachasqa sallqa suyukuna: Ampay mamallaqta willkachasqa
• Mayukuna: Apurimaq - Santo Tomás mayu - Pachachaka mayu - Pampas mayu
• Urqukuna: Ampay - Chankuwana Chiku (5.331 m); Tetón (5.300 m).
• Quchakuna: Paqucha (Antawaylla)pi; Uspaqucha (Awankay pruwinsyapi), Anqasqucha (Awankaypi)
• Q'asakuna: Piste (4.800 m) Aymarapi Antapampa pruwinsyapiwan - Tunapita (4.350 m) Aymaraespi - Tablacruz (4.340 m) Awankaypi
• Mayu punkukuna: Apurimaq (1.500 m) Awankay La Convenciónpiwan

[allichay] Chiriqunuy

15°C (25° / 12°)

[allichay] Flora

• Titanka (Puya raimondii) sach'a sach'a kuna (Santuario Nacional del Ampay)
• Tuna (Opuntia ficus-indica)
• Kalistu (genus Eucalyptus)
• Mulli (Schinus molle)
• Tara (Caesalpinia spinosa, Caesalpinia tinctoria)
• Misk'i wiru (Saccharum officinarum)
• Chirimuya (Annona cherimola)
• Palta (Persea americana)
• Kapuli (Prunus virginiana, Prunus serotina var. salicifolia)
• Hatun k'allampa
• mango
• cítrico
• maguey
• huarango
• chachacomo
• tayanca

[allichay] Fauna

• Puma (Puma concolor)
• Taruka (familia: Cervidae):Uqi taruka
• Anti ukumari (Tremarctos ornatus)
• Wisk'acha
• Atuq (Pseudalopex culpaeus = Dusicyon culpaeus)
• Achuqalla (Mustela frenata)
• Wanaku (Vicugna pacos)
• Ruysiñur (Luscinia megarhynchos)
• Ch'usiqa (Strigiformes)
• Irpa (familia Columbidae): (Zenaida meloda)
• Yuthu (Tinamidae)
• Parya (genus Passer)
• Q'inti (Trochilidae)
• Luru (familia Psittacidae)
• Yaka-yaka (familia Picidae)
• Pariwana (genus Phoenicopterus, familia Phoenicopteridae, ordo Phoenicopteriformes)
• guallata
• Qiwlla (Laridae)
• jilguero (Carduelis carduelis)
• gatos de pajonal
• venado rojo (Ozotoceros bezoarticus ?)
• tordo (Molothrus bonariensis ?)
• calandria (Mimus saturninus)
• (Accipiter nisus)

[allichay] Pulitika Rakiy

Qanchis pruwinsyanmi kan, qanchis chunka isqunniyuq distritunmi kan.

Pruwinsya	Uma llaqta
Antapampa	Antapampa
Antawaylla	Antawaylla
Awankay	Awankay
Aymara	Challwanka
Chinchiru	Chinchiru
Grau	Chuqipampilla
Qutapampa	Tampupampa

[allichay] Wiñay kawsay

[allichay] Runakuna

[allichay] Simikuna

Qhapaq qillqasqa: Apurimaq suyupi rimaykuna

Pruwinsya	Kastilla simita rimaqkuna /1	%	Indihina simita rimaqkuna /1, /2	%
Antapampa	2,263	21.0	8,496	78.8
Antawaylla	32,046	25.2	95,017	74.7
Awankay	43,489	50.4	42,547	49.3
Aymara	7,216	27.3	19,180	72.5
Chinchiru	8,142	18.0	37,029	81.7
Grau	3,759	17.1	18,217	82.7
Qutapampa	3,648	9.2	35,885	90.7
Llapan	100,563	28.1	256,371	71.7

/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata

/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

Pukyu: ^[1]

[allichay] Musiku

• Karu puriy
• Allpa llamk'ay: Misk'i wiru

[allichay] Yachay tarpuy

[allichay] Suyupi paqarisqa runakuna

[allichay] Simi kapchiy

• José María Arguedas qillqaq

[allichay] Taki kapchiy

• Chabuca Granda (kumpusitur)

[allichay] Karu puriy

Awankay pruwinsyapi:

• Pachachaka (Awankay: 16 km, Awankay distritu)
• Santuario Nacional del Ampay Uspaqucha Ampay nina urquwan (Awankay distritu / Tampurqu distritu)
• Saywiti ñawpa parki: Saywiti rumi, huk hatun rumi, Qunqacha llaqtapi, Rumiwasi, La Chincana, Intiwatana (Kurawasi distritu)
• Tablachaka (Kurawasi distritu)
• Kaypi inlisya (Lamrama distritu)
• San Blas inlisya (Lamrama distritu)
• Kachura inlisya (San Pedro de Cachora distritu)
• Inka Rakay (Pantipata Kachura, San Pedro de Cachora distritu)
• Qunuq armakuna (Cconoc) (Apurimaq mayup patapi, Kurawasi: 17 km)
• Chuqik'iraw ñawpa parki (Willkapampa distritu, Kumbinsyun pruwinsya, Qusqu suyu, Kachura: 40 km)

Antawaylla pruwinsyapi:

• Sondor (mawk'a llaqta)
• Inlisya (Antawaylla, Antawaylla distritu)
• Los Chankas raqaykuna (Waywaka, Antawaylla distritu)
• Jesuita kunwintu raqaykuna (Antarapa, Antarapa distritu)
• San Antonio raqaykuna (Wallayuq, Antarapa distritu)
• Chuntu raqaykuna (Corumbo Inka Monte, Wankarama distritu)
• Mawkallaqta raqaykuna (Wayana, Wayana distritu)
• Chullpakuna (Qispi Marka, Wayana distritu)
• Mawkallaqta (Mawkallaqta, Paqupampa distritu)
• Ccajacancha (Ccajacancha, Pampachiri distritu)

Chinchiru pruwinsyapi:

• Inlisya (Qucharqa, Qucharqa distritu)
• Lambraspata pata-patakuna (Lambraspata, Unquy distritu)

Antapampa pruwinsyapi:

• Wanka pata-patakuna (Antapampa, Antapampa distritu)
• Piskaya Inka raqaykuna (Antapampa, Antapampa distritu)
• Pulla Pulla llaqtacha (Wakirka, Wakirka distritu)
• Sunqu raqay (Sabaynu, Sabaynu distritu)

Aymara pruwinsyapi:

• Apaqsa chullpakuna (Challwanka, Challwanka distritu)
• Supanta Allaqmarka (Qaraypampa, Qaraypampa distritu)
• Chuqimarka (Tapayriwa, Tapayriwa distritu)
• Qulumawpi pukara (Ccolomaupe) (Tintay, Tintay distritu)
• Challwapampa Inka pirqakuna (Yanaqa, Yanaqa distritu)

[allichay] Raymikuna

• Yawar phista
• Karnawal

[allichay] Yachachiy

• Wawa wasikuna : 345
• Huch'uy yachay wasikuna: 896
• Chawpi yachay wasikuna: 163
• Yachay sunturkuna:
  • Universidad Tecnológica de los Andes

[allichay] Suyupi paqarisqa runakuna

• Juan de Espinosa Medrano, qillqaq, * Calcuso llaqtapi, Antapampa pruwinsyapi

[allichay] Apaykachana

Ñan #1: Lima - Pisqu - Waytara - Ayakuchu - Antawaylla - Awankay.

Ñan #2: Lima - Pisqu - Ika - Naska - Pukyu - Challwanka - Awankay

Ñan #3: Lima - Uruya - Wankayu - Wankawillka - Waytara -Ayakuchu - Antawaylla - Awankay.

• Antanka pampa Wankapampa - Antawaylla

[allichay] Iñi

[allichay] Pukyukuna

1. ↑ www.inei.gob.pe/ (2007)

[allichay] Hawa t'inkikuna

• Saywitu: Apurimaq suyu
• Apurimaq suyumanta (kastillasimipi)

	Apurimaq suyu
	Uma llaqta: Awankay
	Pruwinsyakuna: Antapampa • Antawaylla • Awankay • Aymara • Chinchiru • Grau • Qutapampa
	Amachasqa sallqa suyukuna: Ampay mamallaqta willkachasqa
	Urqukuna: Ampay • Chankuwana Chiku • Tetón
	Quchakuna: Anqasqucha • Asiruqucha • Paqucha • Suytuqucha • Uspaqucha
	Mayukuna: Apurimaq mayu • Challwanka mayu • Santu Tumas mayu
	Apurimaq suyupi rimaykuna: Chanka runasimi • kastilla • qhichwa • Qusqu-Qullaw
	Runa llaqtakuna: Chanka • Qhichwa
	Mawk'a llaqtakuna: Saywiti

Suyukuna (Piruw)
Amarumayu | Anqash | Apurimaq | Ariqipa | Ayakuchu | Hunin | Ika | Kashamarka | Lampalliqi | Lima | Luritu | Mayutata | Muqiwa | Pasqu | Piwra | Punu | Qispi kay | Qusqu | San Martín | Taqna | Tumpis | Ukayali | Wankawillka | Wanuku

Kay qillqasqaqa ancha huch'uyllam kachkan. Wikipidiyata yanapayta munaptiyki hatarichinam atichkan This article is a stub. You can help by expanding it. || Este artículo aún es un esbozo. Puedes ayudar expandiéndolo.