Chipin

Plantilla:Ficha de entidad subnacional

Chepén (mochica simipi: Chepeng^[1], Chepen utaq Chepec^[2])Plantilla:Cr Perú llaqtam kachkan, distritupa icha provinciapa hatun llaqtan. La Libertad suyupi tiyaq. “Chinchaysuyupi qori” nisqam rikhurqan, chaymanta yuraq arrozpa llamk'ayninrayku. Sutinqa huk curaca Francisco Chepénmanta hamuqmi.

130 km Trujillo llaqtamanta chaymantaraq, La Libertad suyupi iskay ñawpaq llaqtammi. 2020 watapi, 47 659 runakunam kawsanku.^[3]

Chepén llaqtap qonqanchinan Gallito Ciego qochammi kachkan, chaymanta arroz, qañiwa y fruta arbolkuna ruranakuy allinmi, sapaqmi mango y palta.

Hatun pacha

Chepénqa Chinchaysuyu chikanchaypi kachkan. Mayu punkukunapi tiyakun, 1142.43 km² allpata, 130 Plantilla:Esd wiñay. Chay suyuqa pampapi, wayllupi kachkan, chaymanta chakaq desiertopi. Norte lamar qucha Lambayeque suyuwan, Sur Pacasmayo provinciawan (Guadalupe distrituwan), Este Cajamarca suyuwan, Oeste lamar quchawan tupanku.

miniaturadeimagen|FEN waqtapi orokuna cheqnin llaqtap mama pacha

Pacha wayra (Clima)

Kay pachaqa q’uchuymi, chiri warmiyuqmi. Cieza de León nirqan: “mana para chaypi urmaychu… huk qasi lluqsiyoq chaymantam, mana yura wiñanichu, allpaqa q'asa chinkayuqmi"^[4] (Cieza, Pedro:1548).

Humboldt mayu mamaquchamanta wayraq kallpanchaymi chay pachaqa chiri, 800-1000 Plantilla:Esd hinapi tuqyay. Ñawpaq 13°C, wichaykupi 24°C chaymi urmayta sayachiyta ama riqsinchikchu. (Brack)

Ñawpaq orqokunaqa kay Chepén suyumanta dos laphita ruwayku, lamar quchaman hina waqaychan; llaqtap ukupi allin allpamanta rurarikuy kallpachkan. (Alva, Johnny:2015)

Ñawpaq Ñawirikuynin (Paisaje)

miniaturadeimagen|Chepénpa iskay ñawpaq orqo, llaqtata wichayninpi ch’usay Maypi kachkantaqa, Chepén llaqtam sapaq qochap mama pacha, oroqpata, chakrapi kachkan. miniaturadeimagen|Qocha qhawarinaq ch'isi chawpi

Runa

Chepén llaqtapi 76 529 runakuna kawsanku. Arrozpa llamk'ayninpi wiñaykunam, hawk'anakuy allinmi, industria mikhuy y tina wasi karunchakuy.

Turismupi

Chepén provinciapi wiñay llaqta ima qillqakunata tarinaykuchkan:

Chepén orqo wasi qhapaq kaypi.- 40 ha qhapaq ruraqkunam, mochepa pacha. Orqopi qhapaq sinchikuna wasi, qhichwa qaraqmi. Qhipa qochakunaqa chakrata uywachinku. 3.5 km San Gregorio mayumanta.

San José del Moro wak'anpa qhapaq pacha.- Mochepa aya wasi, 1991 watapi warmi paqcha hawan churakunañam rikhurqan. (Luis Jaime Castillo & Christopher Donnan)^[5]^[6]

Lurifico wasi.- 1888 watapi rurasqa, qhichwa runa wasi sutinwan. Barro, adobe, q'illay rumiwan rurasqa. Chilewan maqanakuy waqtapi consulado estadounidense kawsaykuna. José Balta Montero ruwasaq wasi.

Talambo casona.- Chepén distritupi, Talambo llaqtap tiyan. Rumiyuq, madera wasipi, chinkasqa ñan, llapan kaq. 1863 watapi colonokuna qillqanku España raykupi. Kay pacha 2 mayo yachaqnanmanta ch’usaq ima.

Raymi

San Sebastiánpa Raymi. Enero 20niy hawan karqan.
Marzo: Semana Santa, cristo willayniykuna takiy, maymanta cerropi apaykuchkan.
Qhoya killa, Octubre killapi Señor de los Milagros llaqtapi muyuchkan. K'anchay takiy, maynin wasikunapi.
Semana Jubilar. Bandakuna, pukllaynin. Noviembre 8-15.
Inmaculada Concepciónpa Raymi. Diciembre 5-15mi. Mama Dióspa raymi, Virgen Inmaculadaqa llaqtakunam kawsaykunata apaykachkan. Mariachi, takiy, ñawpaq raymi.

Chifapa qallariynin

Plantilla:Referencias Chepénpi 1850 watapi chinokuna hamuq, chakrallaykam ruranakuyta. Yuraq mikhuyta ruranakuy, chifakuna. Trujillo, Lima chaykunapi chifakuna kallpachkan. Andrés Tinoco yachachiqmi, Universidad Nacional de Trujillomanta, Chepén chifapa paqarinmi nirqan.

El Dragón, Kong Wa (chef German Kcomt), chifa Soy Ling (Chefs Alfonso Shiokey León Jho, Olga Victoria Chang Castañeda) Chepénpi yachayniyuq chifakuna karqan.