Achahala

Wikipediamanta
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Urin Qichwa Simi rimaykuna

Achahala, icha Hukllachisqa Qichwa Siq'i Llumpa huk simi qillqananpaqmi kan. Simi yachaqkuna Rodolfo Cerrón Palomino, Alfredo Torerontawan kay siq'i llumpata paqarichisqan, lliw k'itimanta huñuchaykuspa Urin qhichwa simiqa achka rimaykunan kapun, chaykuna kanku: Wamanqa rimay, Qusqu rimay, Qullaw rimay, Santiagu Istiru rimay. Chay rimaykuna yaqa kaqlla kanku, chaymantari huklla alphawituwan aswan allinmi qillqanku.

Piruwpi, Qullasuyupi, achka sunturkuna kay Yachay Ministeriokunatapas achahalawan qillqan. Piruwtin Qullasuyuntin yaqa kaqlla qillqan, huklla mana kaqllachu, Qullasuyupi (j)-wan qillqan, manam (h)-wanchu. Lliw urin qichwa rimakunata allin kaywan qillqanta atinku.


Hukllachisqa Urin Qichwa Chinchay Qullasuyu Ayakuchu-Chanka Qusqu Qullaw, Chili S. Istiru-Arhintina
  llamk'ay llank'ay llamkay llank'ay llank'ay llamkay
  p'unchaw p'unchay punchaw p'unchay, p'unchaw p'unchay, p'unchaw punchaw
  qam qan qam qan qan qam
  upyay ujyay upyay ukyay ujyay upyay
  ñuqanchik nuqanchis ñuqanchik nuqanchis, ñuqanchis nuqanchis, nuqanchik, nuqanchiq, nuqanchaj; ñuqa-... nuqanchis
  achka achkha achka askha ashkha
  kimsa kimsa kimsa kinsa kinsa kimsa
  pichqa phichqa pichqa pisqa phishqa
  huk uj huk huk uj suk
  kichka khichka kichka kiska khishka kichka
  uchpha uchpha uchpa uspha ushpha
  lliw lliw lliw lluy, lliw (mana kanchu)
  wawqi wawqi wawqi wayqi, wawqi wawqi wawqi
  qillqay qilqay qillqay qilqay qilqay
  qullqi qulqi qullqi qulqi qulqi
  hatun athun hatun hatun jatun
  allpa jallp'a allpa allpa, hallp'a jallp'a allpa
  tayta tata tayta tayta, tata tata
  t'anta t'ant'a tanta t'anta t'anta
  waqyay wajay wakyay wahay, waqyay wajyay
  ruray, ruway ruway ruway, ruray ruray, ruway ruway
  yuyay yuway yuyay yuyay yuyay yuyay
  yaykuy waykuy yaykuy haykuy yaykuy yaykuy
  millma/millwa willma millma; millwa millma, willma, millwa millma
  rawray/yawray lawray rawray yawray, llawray, rawray lawray, larway
  unu/yaku unu yaku unu yaku yaku, unu
  -chka- -chka- -chka- -sha-, -sya-, -ska-, -sa-, -chha- -sa-, -sha-, -shya-, -shka-, -sya- -chka-
  -pti- -qti- -pti- -qti- -qti- -pti-
  -mi/-m -mi/-m -mi/-m -mi/-n -mi/-n -mi/-m
  -pa/-p -paq -pa/-p -pa/-q -pa (-pata)/-q (-qta, -qpa, -qpata) -pa/-p


Qhichwa simipiqa kay qatiq sanampakunam, latin siq'i llumpamantam hap'isqa:

a, ch, chh, ch', h, i, k, kh, k', l, ll, m, n, ñ, p, ph, p', q, qh, q', r, s, t, th, t', u, w, y.

"e", "o"-wan ama qillqankichu. Chaykunataqa manam qhichwa simikunapaqchu qillqanchik, wakin rimaymanta simikunapaq chaylla.

Kay qatiq sanampakunataqa wakin rimaymanta simikunallapaqmi qillqanchik:

b, d, e, f, g, o.

Kikinpa sutinkunapaq chaylla kay qatiq sanampakunatam qillqanchik:

c, v, x, z; j.


Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

"https://qu.wikipedia.org/w/index.php?title=Achahala&oldid=642852" p'anqamanta chaskisqa (Wikipedia, Qhichwa / Quechua)