Ruraq:Milhy98/papa
Apariencia

Papa (latin simipi: Solanum tuberosum L., Solanum andigenum Jus. et Buk.) nisqaqa, Chinchaysuyupi Aqshu icha Akshu nisqapis lliw yurakunamanta ashwan riqsikun.
Piruwpiqa tawa pachakmanta aswan papa rikch'aqkunatam riqsinchis.
Papa tarpuy
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Papakunaqa chillki kaspa, hallp'api rump'ukuna tukuspa puqunku. Chayraykum papa yuraq chillkinkunataqa hallp'achaspa hallmanchis.
Ch'uñuta ruranapaq papakunataqa qasaq pachaman mast'arinchis. Pacha laqhayaqtin, papakunataqa ishkay, kinsa tutata qasananpaq saqinchis. Papap qaran lluqsinanpaqqa chakinchikwan sarurinchis, runawan warmiwanpas llamk'aspa. Chaymantataqmi saqirinchis ch'akinanpaq.
Ñawrakuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy] Alqaywarmi (pukanchu yuraqlla papa)
Papaq t'ikan - Qumpis (llanqha q'illunchu papa)
- Qunusitu (huk chawcha papa)
- Ch'iqchi phura (yuraqlla papa)
- Pisqup runtun (q'illunchu papa)
- Puka mama (puka ñawikunayuq, q'illu sunquyuq papa)
- Yuraq waqutu (yuraqlla papa)
- Waman uma (hatun hak'u papa)
- Phukuya (wayk'unapaq papa)
- Yuraq phukuya (yuraq sunquyuq phukuya)
- Muru phukuya (chuñu ruranapaq phukuya)
- P'ala phukuya (thiqtinapaq phukuya)
- Puka p'allta (pukanchu papa)
- Q'apu
- Q'anchillu
- Watakachi
- Qaqari
- P'itikiñu
- Allqa-tarma : papa de cáscara blanca y pigmentación morada
- Allqu-runtu : papa negra, redondeada y lisa
- Amahaya : papa morada y de forma oval cilíndrica
- Apharu-papa : papa silvestre y resistente a la helada
- Asnu-ñuñu : papa de cáscara negra y lisa, forma cilíndrica y alargada
- Asul-ukukuri : papa de cáscara azulada, forma achatada y resistente a la helada
- Asul-kunkali : papa de cáscara blanca, forma alargada, anillada con negro azulado, resistente a la helada
- Awqayllu : papa de cáscara blanca y pigmentación roja
- Chikiña : papa de cáscara roja y ojos grandes
- Chuli-chuli : papa resistente a la cocción y forma curva
- Ch'uhu-papa : papa de forma alargada
- Hathun-ruk'i : papa de cáscara blanca y resistente a la helada y la cocción
- Hinchu : papa de cáscara negra, forma aplanada y pigmentación morada
- Imilla : papa de cáscara negra y forma redondeada
- Ispalla : papa fasciada, con dos o más yemas y de uso ceremonial
- Kasa-panka : papa de cáscara blanca, oval y achatada. Su equivalente en castellano es casablanca
- Kilwanchu : papa de forma oblonga achatada, harinosa
- Kuntur-sillu : papa de forma alargada y encorvada, moteada con azul
- K'usi : papa de forma alargada y pigmentación azul
- Likwanu : papa fusiforme y encorvada
- Liqi-chaki : papa de cáscara blanca púrpura, forma alargada y resistente a la helada
- Lumu : papa de forma alargada, harinosa
- Luntusa (icha Runtusa) : papa de cáscara blanca, carne amarilla, harinosa
- Q'apu-ruk'i : papa fusiforme y alargada, resistente a la cocción y a la helada
- Ruk'i : papa de cáscara blanca, forma redondeada y achatada, resistente a la cocción y a la helada
- Ruk'i apharu : papa silvestre, resistente a la cocción y a la helada
- Saliq'ulla : papa de cáscara rosada, forma redondeada, aguanosa
- Sankarara : papa de cáscara moteada de rojo y blanco
- Siwaryus-papa: papa de cáscara roja, forma achatada, tardía en su proceso vegetativo
- Tuni : papa de cáscara blanca, forma aplanada y alargada, aguanosa, precoz en su proceso vegetativo
- Thumanu : papa de cáscara blanca, propensa a la helada
- T'uruña : papa de forma redondeada, apropiada para sancochar
- Ukuku : papa de cáscara azulada, resistente a la cocción y la helada
- Uqi-lumu : papa de cáscara gris y forma alargada
- Uqi-sinqa : papa de forma cónica, cáscara moteada con negro
- Ursula-papa : papa de ojos morados, de maduración tardía
- Waka-qallu : papa de forma alargada y plana, aguanosa
- Wank'u-suyllu : papa de cáscara moteada con azul, harinosa propensa a la helada
- Waylla-kiru : papa de cáscara color carmín rojizo, forma redondeada
- Wayru : papa de forma oval y alargada, harinosa
- Yana-amahaya: papa de cáscara azulada y lisa, contiene poca agua
- Yana-imilla : papa de cáscara color morado oscuro, forma redondeada, harinosa
- Yana-papa : papa de cáscara azulada, forma redondeada y casi plana; Su equivalente en castellano es Mi Perú.
- Yana-p'itikiña : papa de cáscara negra, forma encrespada, harinosa, propensa a la helada
- Yana-mutu : papa de cáscara negra, forma aplanada, carne morada y harinosa.
- Uchpa manchaq
- Suqpi
Mallku (qhatqi, hayaq) papakuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Waña (uqi mallku papa)
- Puka waña (pukanchu mallku papa)
- Yuraq waña (yuraqlla mallku papa)
- Kusi (yanalla mallku papa)
- Urqu ruk'i (yuraqlla mallku papa)
- Araq papa (huk watamanta manaña puquqchu)
- K'ita papa (sallqa papa)
Papap unquyninkuna urunkunapas
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Papa kuru (Premnotrypes suturicallus Kuschel). Huk suntup qirisan, yuraq, papa mikuq kurum, Antikunapi 2,500 ña 4,350 pacha patakama hatun quchamanta hanaq kawsaq.
- Shipapa (Diloboderus abderus). Huk suntup qirisan, yuraq, papa mikuq kurum
- Papa qaqa: Papapi k'akakunata paqarichiq qurwara
- Papa lancha (Phytophthora infestans)
- Papa ch'ikchi ismuy (Alternaria solani)
- Papa saphi ismuy (Rhizoctonia solani)
Papa mikhunakuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Papa wayk'u (wayk'usqa papa)
- Th'impu
- Lawa
Hawa tinkikuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Milhy98/papa.
Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Milhy98/papa- Papa puquchiymanta. Willaq: tata Nicolas Ustaris, 2009. Pallaq: Iphu para (Neptali Huayllani Choque). Yachachiq: Julieta Zurita Cavero.
- Nonato Rufino Chuquimamani Valer: Papa mama uywaymanta. Tarea Asosiación de Publicaciones Educatives, Lima 2015.
- Runasimi.de: Papa tarpuy (Kunchuku k'itipi)
- El ritual de la cosecha en la comunidad de Conde, Canas (Egidia Corrales Lozano. Lima: ISPP Túpac Amaru y Tarea. 2006) Kunti llaqtapi (K'anas pruwinsyapi) papa tarpuymanta, kastilla simipi (huk rakikunataq qhichwa simipipas), PDF.
