Ruraq:Chaska Eliana/Pinkillu
Pinkillu, pinkullo, pinkuyo, pinkilhue utaq qina nisqawan kushka pantasqapis. Tiwanaku pachapi pinkilluqa paqarirqan.
Tiwanakuwan, Inka qhapaq suyupis atirqanmi mast'ariyta puchuq andino suyuman. Qina nisqamanmi anchata rikch'akun, chaymi wakin kutipiqa Ispañamanta crónicos nisqakuna pantachirqanku, ichataq manam qhipa kaq hinachu, siminpiqa conducto nisqayuqmi.
Sutinkuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Qichwa, chaymanta aymara simipi rimanakuypi, kay waqachinakunaq sutinchanku kaykuna: pinkillu, pinkullu, pinkuyllu. Kay sutiyuq simiqa « millp'u » nisqata sutichan.
*Qichwa hinallataq aymara simipi, kay waqachinata sutichanku: pinkillu, pinkullu, pinkuyllu. Kay simiqa ñañu nisqamanta sutichakun.
Pinkillumanta
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Pinkillu sayaynin 30 (kimsa chunka) 50 (pichka chunka) centimetrokamam k'uchuy. Ichapas, Cusco llaqtamanta jutirqanku aswam, chaykunaqa huk metro iskay chunka centimetrokama suni sayayninkama chayan. Patapiqa "U" nisqa simiyuqmi, chaynintam wayrachinki. Kaspiwan, tulluwan ( tibia ) icha k'aspiwanpas rurakunmanmi, t'uqyayninqa quena nisqamanmi rikch'akun. Ecuadormanta variantekunaqa kimsa uchkuyuqmi, Chilemantañataqmi suqta utaq qanchis uchkuyuq. Huk makiwanmi tocakun, huknin makinwanmi pandereta otaq bajo tamborwan kuska tocakunman. Paywan kuskataq huk musikupas cajón nisqa tocaqpas kanmanmi.
Perú suyupiqa, chay pinquillotaqa tocanku uywakuna nisqa ritokunapi, carnavalkunapipas, sapankamapas, huñupipas. Bolivia suyupiqa kanmi iñiy, cañamanta ruwasqa pinculloqa parata aysayta atinman.
Fertilidad ritualkunawan tinkisqa, pinkilluqa manaraq llamiykuchkaspa yakuwan utaq alcoholwan maqchisqa kanman.
Chay instrumentutaqa imaymana sutikunawanmi reqsinku. Arhintinapi, Buliwyapi, Ikwadurpi, Piruwpipas pinquillo ( aymaramanta pinkillu ) icha pincullo, pincuyo, pingullo, pincollo icha opingollo ( quechua pinkuyllu icha pinkullu ); Chili suyupiqa pinquilhue ( Mapudungun pinküllwe nisqamanta) riqsisqam.
Patrimonio Cultural de la Nación Perú suyupi
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]2010 watapi, Pinkuyllo sutiyuq aerófonoqa Piruw llaqtap Sumaq Kamachiy Patrimonion nisqawan willarichisqa karqan, sapa kayninmanta, ritualkuna ch’usaqpi rurakuykuna ruranapaq ch’usayninmanta, llaqta runakunaq sutinchayninta qillqaymanta. Yachayman hina, pinkuyllo simi, waqachina k’achallaña, ruwasqa tutukuna ñawpaq k’uchuykuy bisel hina, nisqapi kuchuspa, chaymantaq huk k’aspimanta bloqueta churaspa, chaymi simi churanapaqqa chupaman rikch’akun.
Sonoridad nisqa
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Pinculloqa quenamantaqa aswan pisi sinchi k’arakmi, ñawpaq kutita phukuptinqa pinculloqa allinta t’uqyachin, quenata phukuptintaq mana t’uqyayta ruwanchu. Huk rimaypiqa, pinculloqa allin instrumento kasqanraykum mana samaymanta hinaspa dedowan hapiymanta llakikunaykichu. [[Katiguriya:Qiru phukuna waqachina]]