Unquy

"Hampikamayuq", Samuel Luke Fildes-pa 1891 watapi siq'isqan

Unquy nisqaqa ima runap, uywap icha yurap mana allin, mana sinchi, mana qhali, mana thañi kachkayninmi.

Unqusqa runataqa hampinapaq hampiq runa (hampikamayuq icha hampiq yachaq) hampikunatam quykun.

Unquykuna

Unquyqa unquchiqkunarayku icha huk hamukunaraykum paqarin.

Ayllu llaqtapi hampiq yachakunakama

• Wayra unquy
• Manchari unquy (Uraña unquy)
• Glurya unquy

Qatiq unquykuna

Qatiq unquy nisqakunaqa unquchiq nisqakunap paqarichisqanmi. Chay unquchiqkunaqa añakikunam, qurwarakuna, ch'ulla kawsaykuqkuna, atamkuna (runapi kawsaq kurukuna), añawkunapas.

Añakikunap paqarichisqan unquykuna

• Q'icha unquy (Cholera)
• Wanthi unquy (Syphilis)
• Suq'a unquy (Tuberculosis)
• Lliqti unquy (Lepra)

Añawkunap paqarichisqan unquykuna

• Unquy hark'aypa chaskisqa waqlliynin (SIDA / AIDS)
• Chhulli (Influenza)
• Muru unquy - (Variola)
• Hawaqlla muru unquy - (Varicella)
• Tikti (Verruca)

Ch'ulla kawsaykuqkunap paqarichisqan unquykuna

• Yawar q'icha (Dysenteria)
• Chukchu (Malaria)

Atamkuna

• Pila k'uyka (Ascaris lumbricoides)
• T'ipki kuru (Enterobius vermicularis = Oxyuris vermicularis)
• Ch'iwi kuru (Necator americanus, Ancylostoma duodenale)
• Kinwara (Cestodes)

Mana qatiq unquykuna

Mana qatiq unquykunataq manam unquchiqpa paqarichisqanchu, huk hamurayku paqarin.

• Machay (Ebriositas)
• Apanqara unquy (Cancer)
• Misk'i unquy (Diabetes mellitus)
• Ñawsa kay (Caecitas)
  • Ñawi phuyu unquy (Cataracta)
  • Ñawi ñit'iy unquy (Glaucoma)
• Wanq'uyay, Ruqt'u kay - (Surditas)
• Waq'a unquy - (Morbus mentalis)
• Llasaq yawar (Hypertensio)
• Wirakaray (Obesitas)

Unquchiqkuna

• Añaw (Virus)
• Añaki (Bacteria)
• Qurwara (Fungi)
• Ch'ulla kawsaykuq (Protozoa)
• Atam (qasi uqu) uywakuna (kurukuna, k'uykakuna)

Kaypipas qhaway

• Runap kurkun
• Unquykuna: sutisuyu
• Unquykuna (kastilla simi - qhichwa simi)

Hawa T'inkikuna

• Quechua Médico. Unkuykuna: Kastilla simipi - Quechwasimipi (Lista)
• Quechua Médico: Profesiones relacionadas con la medicina .... Lista: Kastilla simipi - Quechwasimipi
• Quechua Médico. Preguntas y frases mas usuales que se utilizan en la consulta médica.
• Quechua Médico. Glosario de signos, síntomas, y enfermedades más conocidas en quechua.