Qhichwa simi

Wikipediamanta
(Runa Simi-manta pusampusqa)
Kayman riy: wamp'una, maskana
Qhichwa simi, Kichwa shimi, Nunashimi, Runashimi (Runasimi)
Kaypi rimasqa: Flag of Peru.svg Piruw, Flag of Bolivia.svg Buliwya, Flag of Ecuador.svg Ikwadur, Flag of Argentina.svg Arhintina, Flag of Chile.svg Chili, Flag of Colombia.svg Kulumbya
(karu runa: Brasil, Ispaña, Ransiya, HAS, Mishiku, Kanada, Italya, Nihun)
Suyukuna: Andes
Rimaqkuna:

• Mama rimay:
• Hukkuna:

14.000.000

• 9.600.000
• 4.400.000

Ñiqi: 83
Rimaykunap ayllun: Qhichwa
Tukri simi:
Kay mama llaqtakunapi: Flag of Peru.svg Piruw, Flag of Bolivia.svg Buliwya, Flag of Ecuador.svg Ikwadur, Flag of Colombia.svg Kulumbya
Kaypa kamachisqan: Manam kamachisqachu
Tuyrukuna
ISO 639-1 qu
ISO 639-2 que
ISO 639-3 que
SIL Llapa k'iti rimayqa kikin tuyruyuqmi
Quechuan langs map.svg
Maypim Runasimita rimachkanku
Kaytapas qhaway:
Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay
Qhichwa simip k'iti rimayninkuna.

Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.

Huklla rimay icha achka rimay?

Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. Chayraykum ñinku, manam hukllachu rimay, ichataq achka qhichwa rimay ñisqa rimaykunap ayllunmi, ñispa.

Qhichwa simip k'iti rimayninkuna

Achka qhichwa k'iti rimaymi kachkan, iskaynintin hatun rimay huñum, achkataq aslla urin rimay huñum:

Wiñay kawsay

На карте отображено распределение лиц с родным языком кечуа по районам.
Arhintina qispikusqa "acta": qhichwa simipi, kastilla simipi. (1816).

Alfredo Torero sutiyuq simi yachaqpa nisqankamaqa qhichwa simi Lima suyupis paqarirqan. Chay k'itipi lliwmanta aswan k'iti rimaykuna kaptinmi, chaypi qhichwa simip qallarisqan karqan, nispa ninmi. Chaymantataqsi qhichwa rimayqa chawpi Antikunapis mast'arirqan, iskaynintin rimay huñuman (Waywash, Wamp'uy) rakispa. Inkakunalla chaymanta unay pachas Qusquman apamurqan, chaypi ñawpaqta mana qhichwata rimaptinkus. Inkakunaqa wamp'uy qhichwatas tukuy Tawantinsuyup rimaynin hinas llamk'achispa kunan Ikwadurmanpas aparqan.

Ispañulkuna Tawantinsuyuta atiparqaspa, 16, 17 ñiqin pachakwatakunapi Fray Domingo de Santo Tomás, Diego González Holguín sutiyuq ispañul tayta kurakunam ñawpaq qhichwa simimanta simi qullqakunatam simi kamachiykunatapas qillqarqanku.

Ispañulkunaqa ñawpaqta qhichwa simita qhatuna simi hinas, kristiyanuchay nisqapaqpas llamk'achirqan. Alli-allillamantataq kastilla simitas mast'arirqan, qhichwa simita, huk indihina simikunatapas ñit'ipaspa. Mana warkukuq republikakunallapi chaypi kamachiq wiraquchakunas qhichwa simitaqa tukrillapas saruparqan, kastilla simillata saqillaspa.

Piruwpi Juan Velasco Alvarado umalliq kaptin, 1975 watapi ñawpaq kutim qhichwa simita tukri simi hinaman kamachirqan. Chaywanpas, kunankamapas manam chiqap tukri simichu. Buliwyapi Evo Moralestaq 2006 watapim qhichwa simitam, aymara simitapas tukri simikunaman rurarqan.

Allin qillqay hawa rimanakuy

Qhichwa rimayninchikta tukri nisqa qhichwa siq'i llumpawan qillqanchik. Chay siq'i llumpanchikqa kimsantinmi hanllalliyuq. Rodolfo Cerrón Palomino yachaqmi chay allin qillqaytaqa kaman. Chay hinataqmi kunan Piruwpi Buliwyapipas qhichwa siq'i llumpatam llamk'achinku.

Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Suntur nisqaqa manam ari nispa, kunanraqmi pichqantin hanllalliwan qillqayta munan. Chay hinam Juan Velasco Alvaradop Piruwpi kamachisqan siq'i llumpa karqan, ichataq 1986 watallakamam tukri siq'i llumpa karqan, chaymanta kimsantin hanllalli tukrichasqa kaptinmi.

Qhichwa simi kamachiy

Rikullay ima

Kaypipas qhaway

Hawa tinkikuna

Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna

Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna

Qhichwa simimanta yachay

Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy

Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq

Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay

Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta

Qhichwa simipi multimidyam

Kayqa kusa qillqam. Kaypi ñit'iy willasunaykipaq.LinkFA-star.png
"http://qu.wikipedia.org/w/index.php?title=Qhichwa_simi&oldid=621492" p'anqamanta chaskisqa (Wikipedia, Qhichwa / Quechua)