Muksichaq

Wikipediamanta
Kayman riy: wamp'una, maskana
8 QullpachaqMuksichaqFlur
-

O

S
O-TableImage.png
Sapsi
Qallawap sutin, sananchan, yupaynin Muksichaq, O, 8
Qallawa tawqa mana q'illaykuna, ch'uqichaqkuna
Huñu yupay, ñiqi rakiri yupay, bluki ñiqi 162, p
Llimphi, rikch'aynin llimphinnaq (wapsi)
ancha t'uqra anqas (puriqlla)
O,8.jpg
Iñuku wisnu 15.9994(3) g·mol−1
Iliktrun kumphigurasyun 1s2 2s2 2p4
Iliktrunkuna iñuku qaraman 2, 6
Pachaykamay kayninkuna
T'inki kachkay (KPP-pi) wapsi
Kikin wisnu (0 °C, 101.325 kPa)
1.429 g/L
Puriqchana iñu 54.36 K
(-218.79 °C, -361.82 °F)
Wapsichana iñu 90.20 K
(-182.95 °C, -297.31 °F)
kritiku iñu 154.59 K, 5.043 MPa
Huñuna q'uñichiy (O2) 0.444 kJ·mol−1
Wapsichana q'uñichiy (O2) 6.82 kJ·mol−1
Q'uñichina atipay (25 °C) (O2)
29.378 J·mol−1·K−1
Wapsi ñit'iy
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K       61 73 90
Iñukup kayninkuna
Umiña llika cubic
Muksichana yupaykuna 2, −1
(niwtral muksi)
Iliktrunigatiwu kay 3.44 (Pauling iskala)
Iyunchana michakuna
(aswan)
1st: 1313.9 kJ·mol−1
2nd: 3388.3 kJ·mol−1
3rd: 5300.5 kJ·mol−1
Iñuku illwa 60 pm
Iñuku illwa (yupasqa) 48 pm
Kuwalinti illwa 73 pm
Van der Waals illwa 152 pm
Hukkuna
Maqnitu ñiqichay paramaqnitiku
Q'uñi pusay (300 K) 26.58 m W·m−1·K−1
Ruqya t'ihuña (gas, 27 °C) 330 m/s
CAS ñiqi yupay 7782-44-7
Huk isotopunkuna
Uma qillqa: Muksichaq qallawap isotopunkuna
iso NA kuska kawsay mit'a DM DE (MeV) DP
16O 99.76% O-qa takyaqmi, 8 niwtrunnin kaptinqa
17O 0.038% O-qa takyaqmi, 9 niwtrunnin kaptinqa
18O 0.21% O-qa takyaqmi, 10 niwtrunnin kaptinqa
References
Kay suyuchata qhaway  rimanakuy  llamk'apuy
Puriqlla kachkaq, likiduchasqa muksichaq.

Muksichaq, Chhuhu (Chhuju),[1] Wayay,[2] Nahasllay[3] icha Uksihinu (kastilla simipi: oxígeno, musuq latin simipi: oxygenium, grigu simimanta Οξυγόνον, "puchquchaq"), O nisqaqa huk mana q'illay qallawam.

Tiksi muyup wayra pachanpiqa pichqa patma muksichaqmi, iskaynintin iñukup iñuwankunayuq (O2), wayay nisqam. Hanaq wayra pachapitaq intip illanchayninpi kimsantin muksichaq iñuwam (O3) tukukun, achiksamaytu nisqam.

Q'illaykunaqa huk mana q'illaykunapas muksichaqwan muksikunatam ruranakunaku. Yakuchaqwan anchata t'uqyaspa yakutam ruranakun. Huk yaku iñuwapiqa iskay yakuchaq iñukuwan huk muksichaq iñukum (H2O).

Tukuy kawsaqkunaqa, yurakuna, uywakuna, runakunapas samanapaq muksichaqta mat'ipayanku. Mana muksichaq kaptin, wañunkuman. Chimlasay (k'illimsa iskay muksi, CO2) wapsita qarquspa samanku. Yurakunataq inti wayllaypi chimlasayta ch'unqaykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.

Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

  1. Ministerio de Educación de Bolivia, Reforma Educativa (qhichwa simipaq - Gladys Márquez F., CENAQ): ARUSIMIÑEE - Castellano, Aymara, Guaraní, Qhichwa.
  2. César Guanolema Curicama: Vocabulario kichwa – español por asignaturas. Validado por la academia de la lengua kichwa (llikapi, shuklla sutisuyu).
  3. Consuelo Yánez Cossío: Léxico ampliado quichua-español, español-quichua. Quito 2007. p. najasllai < mana+jasmai+llashana.

Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

"http://qu.wikipedia.org/w/index.php?title=Muksichaq&oldid=585547" p'anqamanta chaskisqa (Wikipedia, Qhichwa / Quechua)