Chuqiyapu suyu

Wikipediamanta

Chuqiyapu suyu
Tiwanaku, (Chuqiyapu suyu)
Saywitu	Wallqanqa
	Unancha
.
Mama llaqta	Buliwya
Tinkurachina siwikuna
Uma llaqta	Chuqiyapu
Pruwinsyakuna	20
Munisipyukuna	77
Kantunkuna	440
Simikuna	kastilla simi, aymara simi, qhichwa simi, waraniyi simi, takana simi
Runakuna	2.349.885 (ine 2001) 2.812.000 (2005)
Runa ñit'inakuy	- runa/km² (2001)
Hallka k'iti kanchar	133.985 km²
Hanaq kay	- m
Kamasqa wata	23 ñiqin qhulla puquy killapi 1826 watapi
Prefecto	José Luis Paredes Muñoz
Karu rimay yupay
Pacha suyu	UTC-4
Qhichwa simipi llika tiyanan
Kastilla simipi llika tiyanan	prefecturalpz.gov.bo
Chuqiyapu suyupi pruwinsyakuna
|

Chukiyapu suyu (kastilla simipi: Departamento de La Paz) nisqaqa huk suyum Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chukiyapu llaqtam.

Yuyarina 1 Allpa saywachi 2 Flora Faunapas 3 Pulitika Rakiy 4 Runakuna 4.1 Runa llaqtakuna 4.2 Simikuna 5 Wiñay kawsay 5.1 Pruwinsyakunap sutinkuna 6 Hatun llaqtakuna 7 Musiku 8 Yachay tarpuy 9 Karu puriy 10 Raymikuna 11 Yachachiy 12 Suyupi paqarisqa runakuna 13 Apaykachana 14 Iñi 15 Pukyukuna 16 Hawa t'inkikuna

[allichay] Allpa saywachi

• Amachasqa suyukuna: Madidi mamallaqta parki - Qutapata mamallaqta parki - Apulupampa sallqa pacha suyu - Pilón Lajas kawsay pacha risirwa
• Urqukuna: Anquhuma 6.425 m - Chakaltaya - Illampu 6.421 m - Illimani - Wayna P'utuqsi - Mururata - Chachacomani - Kunturiri
• Quchakuna: Chilata qucha - Titiqaqa qucha
• Mayukuna: Beni mayu - Challa suyu mayu - Heath mayu - Huchusuma mayu - Mayutata mayu - San Cristobal mayu - Surata mayu - Teoponte mayu - Unduavi mayu - Esmeralda mayu

[allichay] Flora Faunapas

[allichay] Pulitika Rakiy

Chuqiyapu suyupiqa kanmi 20 pruwinsya, 75 munisipyu, 438 kantun.

Pruwinsya	km²	Runakuna (2001) [1]	Uma llaqta	Runakuna (2001)
Abel Iturralde	42.815	11.828	Ixiamas	1.775
Antikuna	1.658	69.636	Pukarani	918
Bautista Saavedra	2.525	11.374	Charasani	501
Chinchay Yunka	1.720	23.681	Quruyqu	2.197
Eliodoro Camacho	2.080	57.877	Waychu	1.123
Franz Tamayo	15.900	18.386	Apulu	2.123
Gualberto Villaroel	1.935	15.722	Kurawara	292
Inkawi pruwinsya	5.410	95.906	Wiyacha	29.108
Inkisiwi	6.430	59.167	Inkisiwi	581
Jaruma	4.510	86.480	Sika Sika	3.831
José Manuel Pando	1.976	6.137	Machaqa	819
José Ramón Loayza	3.370	43.731	Luriway	434
Lariqaqa	8.110	68.063	Surata	2.217
Manqu Qhapaq	367	22.892	Qupaqhawana	4.161
Muñecas	4.965	25.132	Chuma	392
Pacajes	10.584	49.183	Kuru Kuru	1.884
Pedro Domingo Murillo	4.705	1.484.328	Pallqa	894
Qarañawi	3.400	51.153	Qarañawi	12.083
Umasuyu	2.065	85.570	Achakachi	7.540
Urin Yunka	5.770	63.639	Chulumani	2.724
Llapan:	133.985 km²

• Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)

[allichay] Runakuna

Chuqiyapu suyupiqa 2.812.000 runakunam kawsachkanku (2005).

[allichay] Runa llaqtakuna

Suyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.

Runa llaqta	%
Qhichwa	7,8
Aymara	68,4
Waraniyi, Chikitus, Moxos	0,5
Mana indihina	22,5
Huk indihina runa llaqta	0,7

Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo

Huk indihina runa llaqtakuna:

• Araona runa
• Aphru-buliwiyanu runa
• Chiman runa
• Kallawaya
• Uru runa

[allichay] Simikuna

Suyupiqa kastilla, aymara, qhichwa, waraniyi, takana simikunatam lliwmanta astawan rimanku. ^[2]

Simi	Suyu	Buliwya
Qhichwa simi	158.260	2.281.198
Aymara simi	1.181.593	1.525.321
Waraniyi simi	1.526	62.575
Huk indihina simi	4.446	49.432
Kastilla simi	1.973.708	6.821.626
Hawa simi	70.448	250.754
Indihina similla	257.242	960.491
Indihina simi kastilla simipas	1.027.999	2.739.407
Kastilla simi hawa simipas	946.650	4.115.751

[allichay] Wiñay kawsay

[allichay] Pruwinsyakunap sutinkuna

• Abel Iturralde pruwinsya: Abel Iturralde, pulitiku
• Franz Tamayo pruwinsya:
  • kamasqa 23-I-1826 (mawk'a suti: Caupolicán (Bajo Caupolicánwan, kunan: Abel Iturralde pruwinsya)
  • 20 -XII-1967: musuq suti: Franz Tamayo pruwinsya (Franz Tamayo, qillqaq)
• Qarañawi pruwinsya: 16-XII, 1992-watakama Chinchay Yunka pruwinsyap rakiynin karqan
• Pedro Domingo Murillo pruwinsya:
  • mawk'a suti: Cercado;
  • 17-X-1912: Pedro Domingo Murillo pruwinsya (Pedro Domingo Murillo, * Chuqiyapu, patriota)
• Chinchay Yunka pruwinsyaqa Uralan Yunka pruwinsyawan huk pruwinsya karqan: Yunka pruwinsya
  • Yunka runakunamanta suti (huk runa llaqta)
  • 12-I-1900: iskay rakiy, Chinchay Yunka pruwinsya Uralan Yunka pruwinsyapas (D.S. 1-VII-1899, José Manuel Pando, umalliq)
• Bautista Saavedra pruwinsya: Bautista Saavedra, umalliq, qillqaq
• Muñecas pruwinsya: Idelfonso de las Muñecas, (awqaq pusaq)
• Lariqaqa pruwinsya: huk aymara simimanta suti: Llaricaxa runa, huk k'itipi kawsaq aymara runa llaqta
• Manqu Qhapaq pruwinsya: Manqu Qhapaq
• Umasuyu pruwinsya: Umasuyu runakuna
• José Ramón Loayza pruwinsya: José Ramón Loayza, wamink'a, umalliq ranti
• Gualberto Villarroel pruwinsya: Gualberto Villarroel, umalliq
  • 31-XII, 1962 watakama: Aruma pruwinsyap rakiynin karqan.
• Aruma pruwinsya: Jayamara runakuna pachapi k'itip sutin Sika Sika karqan.
• Paqaqi pruwinsya: Runa llaqtamanta: Pacajaque (los hombres águila)
• José Manuel Pando pruwinsya: José Manuel Pando, umalliq
• Eliodoro Camacho pruwinsya: Eliodoro Camacho, wamink'a

[allichay] Hatun llaqtakuna

Llaqta	Runakuna 2001	Runakuna 2005
Chukiyapu	792.611	812.799
Altu llaqta	695.243	834.152
Qarañawi	12.318	14.915
Patakamaya	10.007	12.260
Achakachi	7.560	8.447

[allichay] Musiku

[allichay] Yachay tarpuy

[allichay] Karu puriy

• Tiwanaku
• Qhunqhu Wankani

[allichay] Raymikuna

[allichay] Yachachiy

• Wawa wasikuna :
• Huch'uy yachay wasikuna:
• Chawpi yachay wasikuna:
• Yachay sunturkuna

[allichay] Suyupi paqarisqa runakuna

• Félix Layme Pairumani
• Ismael Montes
• Tupaq Katari

[allichay] Apaykachana

1. Huchusuma llaqta, Ch'akimayu, Sinkata, Qaraqullu, Uru-Uru
2. Kasani, Qhupaqhawana, Tikina, Warina, Altu llaqta
3. Chuqiyapu, Untuawi, Yulusa, Qarañawi, Sapichu, Kikiwiy, Yukumu, San Borja, Kimsantin llaqta.
4. Puente Villa, Chulumani, Irupana.
5. Yulusa, Quruyqu, Quripata, Willachaka (Puente Villa).
6. Qarañawi, Allquchi, Walliwiyan, Tiyupunti.
7. Achakachi, Surata.
8. Iskuma, Waychu llaqta.
9. Altu llaqta, Warina, Achakachi, Iskuma, Charasani, Apulu, Ixiamas, San Buenaventura

[allichay] Iñi

[allichay] Pukyukuna

• 1. ↑ www.ine.gov.bo

• ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)

• www.ci-lapaz.gov.bo

[allichay] Hawa t'inkikuna

	Chuqiyapu suyu
	Uma llaqta: Chuqiyapu
	Pruwinsyakuna: Abel Iturralde • Antikuna • Aruma • Bautista Saavedra • Chinchay Yunka • Eliodoro Camacho • Franz Tamayo • Gualberto Villarroel • Inkawi • Inkisiwi • José Manuel Pando • José Ramón Loayza • Lariqaqa • Manqu Qhapaq • Muñecas • Paqaqi • Pedro Domingo Murillo • Qarañawi • Umasuyu • Urin Yunka
	Munisipyukuna (uma llaqtakuna): Achakachi (Achakachi) •Achuqalla (Achuqalla) • Altu llaqta (Altu llaqta) • Ankuraymi (Ankuraymi) •Apulu (Apulu) • Asunta (Asunta) • Awqapata (Awqapata) • Ayata (Ayata) • Ayu Ayu (Ayu Ayu) • Batallas (Batallas) • Ch'ililaya (Ch'ililaya) • Chakarilla (Chakarilla) • Charasani (Charasani) • Charaña (Charaña) • Chulumani (Chulumani) • Chuma (Chuma) • Chuqiyapu (Chuqiyapu) • Guaqui (Guaqui) • Huchusuma (Huchusuma) • Ichuqa (Ichuqa) • Inkisiwi (Inkisiwi) • Irupana (Irupana) • Ixiamas (Ixiamas) • Jesús de Machaca (Jesús de Machaca) • K'ayruma (K'ayruma) • Kaqwata (Kaqwata) • Kiyawaya (Kiyawaya) • Kurawara (Kurawara) • Kuru Kuru (Kuru Kuru) • Kurwa (Kurwa) • Laqha (Laqha) • Likuma Pampa (Likuma) • Luriway (Luriway) • Malla (Malla) • Mapiri (Mapiri) • Miqapaka (Miqapaka) • Muqu Muqu (Muqu Muqu) • Pakaqi Nasaqara (Nasaqara) • Pallqa (Pallqa) • Papil Pampa (Papil Pampa) • Patakamaya (Patakamaya) • Pilichuku (Pilichuku) • Pukarani (Pukarani) • Q'alamarka (Q'alamarka) • Q'alaq'utu (Q'alaq'utu) • Q'aqyawiri (Q'aqyawiri) • Qarañawi (Qarañawi) • Q'imi (Q'imi) • Qallapa (Qallapa) • Qarapuku Chawaya (Qarapuku) • Qataqura (Qataqura) • Qullana (Qullana) • Qullqincha (Qullqincha) • Qullqiri (Qullqiri) • Qumanchi (Qumanchi) • Qumpaya (Qumpaya) • Qupaqhawana (Qupaqhawana) • Quripata (Quripata) • Quruyqu (Quruyqu) • San Andrés de Machaca (San Andrés de Machaca) • San Buenaventura (San Buenaventura) • San Pidru Tikina (San Pidru Tikina) • Santiago de Machaca (Machaqa) • Sapahaqi (Sapahaqi) • Sika Sika (Sika Sika) • Surata (Surata) • Takakuma (Takakuma) • Taraqu (Taraqu) • Tipuani (Tipuani) • Titu Yupanki (Titu Yupanki) • Tiwanaku (Tiwanaku) • Tiyupunti (Tiyupunti) • Umala (Umala) • Waldo Ballivián (Tumarapi) • Wanay (Wanay) • Waychu (Waychu) • Wiyacha (Wiyacha) • Yaku (Yaku) • Yanakachi (Yanakachi) • Yuraqk'aspi (Yuraqk'aspi)
	Amachasqa sallqa suyukuna: Apulupampa sallqa pacha suyu • Madidi mamallaqta parki • Pilón Lajas kawsay pacha risirwa • Purani Churikimpaya • Qutapata mamallaqta parki
	Urquwallqakuna: Anti Urqukuna • Apulupampa urqukuna • Chuqiyapu Urqukuna • Kimsa Krus Urqukuna • Qhapaq Urqukuna
	Urqukuna: Anallaqsi • Anquhuma • Chachakumani • Chakaltaya • Chawpi Urqu • Chiyaruku • Illampu • Illimani • Jacha Waracha • Kalwaryu urqu • Kunturiri • Mururata • Uchuy Allpamayu • Wayna P'utuqsi
	Quchakuna: Chalalan • Chilata • Chiyarquta • Illampu chullunku qucha • Lichiquta • Milluni • Qululu • Santa Rusa • Suchi • Titiqaqa • Wiñaymarka
	Mayukuna: Beni • Heath • Huchusuma • Llika • Mayutata • Mercedes • Qaqa • Quijarro • Tampupata • Unduavi • Parawa • Secure • Tampupata • Tuychi • Vagantes • Yanamayu • Yata • Yuraqmayu
	Wat'akuna yaqa wat'akunapas: Chilliqa wat'a • Killawat'a • Qhuchiwat'a • Qupaqhawana yaqa wat'a • Suriki wat'a • Taraqu yaqa wat'a • Titiqaqa wat'a • Yampupata yaqa wat'a
	Runa llaqtakuna: Aphru-buliwiyanu • Araona • Aymara • Chiman runa • Kallawaya • Qhichwa • Takana
	Rimaykuna: aymara • kastilla • qhichwa • waraniyi
	Runakuna: José Ballivián • Manuel Isidoro Belzu • Tupaq Katari • Ismael Montes • Bartolina Sisa • José Manuel Pando
	Mawk'a llaqtakuna: Iskanwaya • Iwawi • Pachataka • Qhunqhu Wankani • Qulli Qulli chullpakuna • Sampaya • Wisk'achani
	Karu puriy: Killa Qhichwa • Quijarro phaqchakuna • San Félix phaqcha

	Suyukuna (Buliwya)
	Beni ·  Chuqichaka ·  Chuqiyapu ·  Pando ·  P'utuqsi · ·  Quchapampa ·  Santa Krus ·  Tarija ·  Uru-Uru

Kay qillqasqaqa ancha huch'uyllam kachkan. Wikipidiyata yanapayta munaptiyki hatarichinam atichkan This article is a stub. You can help by expanding it. || Este artículo aún es un esbozo. Puedes ayudar expandiéndolo.